Ik dacht terug aan mijn toetreding tot het korps. Eerst als toegevoegd kandidaat-gerechtsdeurwaarder en later als gerechtsdeurwaarder bij de Hoge Raad der Nederlanden. Bij mijn eerste benoeming kreeg ik een oranje lint met een zilveren deurwaarderspenning, dat destijds diende als legitimatiemiddel en dat ik bij me droeg wanneer ik op route ging, tot aan de inwerkingtreding van de Gerechtsdeurwaarderswet op 15 juli 2001.
Vandaag haalde ik het lint weer tevoorschijn. De penning kan wel een poetsbeurt gebruiken, omdat de tijd nu eenmaal sporen nalaat, en het lint heb ik ooit vervangen. Het gevoel dat het oproept, is hetzelfde gebleven.
Van zittingszaal naar samenleving
Tot aan de invoering van de Gerechtsdeurwaarderswet werd een gerechtsdeurwaarder benoemd bij een rechterlijk college, waarbij in het deurwaardersreglement was vastgelegd dat de deurwaarder dienst deed bij rolzittingen, zaken uitriep en, als dat nodig was, de orde in de zaal herstelde. Daarbij hoorde ook een kledingvoorschrift, waarbij de gerechtsdeurwaarder zwart gekleed was en het lint met penning zichtbaar droeg.
Met de invoering van de wet veranderde dat. Het reglement verviel, de rijkspas kwam ervoor in de plaats en de verplichting om bij zittingen aanwezig te zijn verdween, terwijl alleen bij de Hoge Raad de rolzittingen met het uitroepen nog tot 2019 bleven bestaan. Het werk verschoof daarmee geleidelijk van de zittingszaal naar de praktijk van alledag, waar gerechtsdeurwaarders vaker buiten de rechtbank actief zijn.
De praktijk van nu
In die praktijk is het werk anders geworden. Dossiers staan zelden op zichzelf en vragen vaker om afstemming met andere partijen, waardoor gerechtsdeurwaarders regelmatig contact hebben met gemeenten en schuldhulpverlening.
Dat is zichtbaar in het werk aan de deur, waar een beslag of betekening vaak het begin vormt van een gesprek over de situatie daarachter en waar soms een doorverwijzing naar schuldhulpverlening volgt of wordt gezocht naar een regeling die uitvoerbaar is. De rol van de gerechtsdeurwaarder is daarmee breder geworden, met meer aandacht voor signalering en het verloop van schulden.
Een systeem dat moet blijven werken
Achter die praktijk ligt een stelsel dat betrouwbaar moet functioneren, waarin rechtspraak, registers en digitale voorzieningen de basis vormen van het werk en waarin vertraging of ontbrekende informatie direct doorwerkt in de uitvoering.
De organisatie van het ambt heeft zich daarin ontwikkeld. Met de komst van de KBvG als publiekrechtelijke beroepsorganisatie, de wettelijke organisatie van gerechtsdeurwaarders waarin regels voor het beroep worden vastgesteld en toezicht wordt gehouden op de kwaliteit van het werk, is een structuur ontstaan die houvast geeft wanneer de praktijk verandert.
Vooruitkijken
Op 15 juli 2001 trad de Gerechtsdeurwaarderswet in werking en kreeg de KBvG haar huidige vorm. Vijfentwintig jaar later is dat een moment om bij stil te staan.
De ontwikkeling van het ambt laat zien dat aanpassing onderdeel is van het werk, waarbij economische omstandigheden en veranderingen in de schuldenketen doorwerken in dossiers en in de uitvoering. Binnen de KBvG wordt gewerkt aan de verdere ontwikkeling van het ambt en de positie in de schuldenketen.
Tot slot
Van een deurwaardersreglement naar een publiekrechtelijke beroepsorganisatie en van lint en penning naar een digitale legitimatie. Een ontwikkeling die zichtbaar is in het werk van alledag.
Een beetje nostalgie, met het vizier op de toekomst.