Tien jaar samenwerken aan oplossingen
Als ik deze column schrijf, ben ik onderweg naar huis na een fijn familiebezoek in het buitenland. Bij aankomst in Nederland hoop ik nog aan te kunnen sluiten bij de viering van tien jaar Schuldenlab070 in Den Haag. Tien jaar geleden kwamen daar schuldeisers, schuldhulpverleners, beleidsmakers, vrijwilligersorganisaties en gerechtsdeurwaarders samen met één gezamenlijk doel: problematische schulden terugdringen door samen te werken en vernieuwende oplossingen te ontwikkelen.
Een mooi voorbeeld is het Jongerenperspectieffonds, waarbij schulden van jongeren worden afgelost in ruil voor een tegenprestatie die bij hun situatie past. Daarmee wordt niet alleen de schuld aangepakt, maar krijgen jongeren ook perspectief om verder te bouwen aan een toekomst. Dit soort initiatieven laat zien wat er mogelijk is wanneer partijen de handen ineenslaan.
Dat samenwerking daadwerkelijk verschil maakt, zien we ook in ons eigen werk. Met de ketensignalering hebben gerechtsdeurwaarders aantoonbaar bijgedragen aan het eerder signaleren van problematische schulden, zodat mensen eerder de hulp kunnen krijgen die zij nodig hebben. Maar succesvolle initiatieven alleen vertellen ons nog niet of we er als schuldenketen in slagen het aantal huishoudens met problematische schulden daadwerkelijk terug te dringen. Daarvoor moeten we niet alleen kijken naar wat afzonderlijke initiatieven opleveren, maar ook naar de jaarlijkse in- en uitstroom van huishoudens met problematische schulden.
Wat vertelt het aantal huishoudens ons?
Het aantal huishoudens met problematische schulden blijft al langere tijd op een vergelijkbaar niveau. Dat kan betekenen dat de problematiek hardnekkig is. Maar het is ook mogelijk dat veel huishoudens uit een problematische schuldsituatie komen, terwijl tegelijkertijd nieuwe huishoudens in die situatie terechtkomen. Het totaal blijft dan gelijk, terwijl er achter dat cijfer veel beweging kan zijn.
Juist daarom zou ik graag willen weten hoe groot de jaarlijkse in- en uitstroom is. Hoeveel huishoudens komen jaarlijks in problematische schulden terecht? Hoeveel weten die situatie achter zich te laten? En welke aanpakken helpen aantoonbaar om schulden te voorkomen of op te lossen?
Voor mij zijn dat geen vragen die alleen interessant zijn voor onderzoekers of beleidsmakers. Ze zijn ook relevant voor de dagelijkse praktijk van gerechtsdeurwaarders. Wij zien hoe betalingsproblemen zich ontwikkelen en komen in contact met mensen bij wie de financiële druk al hoog opgelopen kan zijn. Beter inzicht in het verloop van schulden kan helpen om onze rol en de samenwerking met andere partijen gerichter vorm te geven.
Meten om ervan te leren
Ik zou daarom graag zien dat we als schuldenketen gezamenlijk meer inzicht krijgen in de in- en uitstroom van huishoudens met problematische schulden. Daarvoor zijn betrouwbare gegevens, gedeelde definities en goede afspraken over informatie-uitwisseling nodig. Zo kunnen we beter begrijpen waar mensen uit de schulden komen, waar nieuwe problemen ontstaan en welke aanpakken daadwerkelijk verschil maken. Dat inzicht helpt ons om succesvolle initiatieven te versterken en onze inspanningen gerichter in te zetten. Cijfers vertellen niet het hele verhaal, maar zonder die kennis blijft het moeilijk om te bepalen of we als schuldenketen daadwerkelijk vooruitgang boeken.
Tien jaar Schuldenlab070 laat zien dat samenwerking nieuwe oplossingen kan opleveren. Nu moeten we ook durven onderzoeken wat die oplossingen in de praktijk teweegbrengen. Wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden? Met antwoorden op die vragen kunnen we succesvolle aanpakken versterken en onze inspanningen gerichter inzetten. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om hoeveel huishoudens problematische schulden hebben, maar ook om hoeveel mensen we helpen om daaruit te komen. Als we problematische schulden echt willen terugdringen, moeten we niet alleen blijven werken aan oplossingen, maar ook inzichtelijk maken wat ze opleveren. Dat lijkt mij een onderzoek meer dan waard!