Wat kom je tegen aan de deur?
In een dossier staat waarvoor een gerechtsdeurwaarder langskomt. Pas wanneer iemand de deur opent, begint het gesprek. Dan wordt ook duidelijk hoeveel ruimte er is om verder te praten.
Hoe een gesprek begint, verschilt van persoon tot persoon. Gerechtsdeurwaarders vertellen dat zij daarom eerst proberen contact te maken en pas daarna kijken welke ruimte er is voor een gesprek. Een van de gerechtsdeurwaarders zegt: "Je moet eerst aanvoelen of iemand ervoor openstaat."
Soms blijft het gesprek beperkt tot de opdracht waarvoor een gerechtsdeurwaarder langskomt. Er zijn ook bewoners die hun verhaal vertellen. Dan blijkt bijvoorbeeld dat iemand al langere tijd wacht op hulp, eerder is vastgelopen in de schuldhulpverlening of geen vertrouwen meer heeft dat hulp iets oplevert. Ook jonge mensen geven regelmatig aan dat zij hun schulden zelf willen oplossen, terwijl een gerechtsdeurwaarder ziet dat de problemen groter zijn dan zij zelf denken.
Een gesprek vertelt meer dan een dossier
Tijdens een gesprek komen soms omstandigheden naar voren die niet uit een dossier blijken. Gerechtsdeurwaarders spreken mensen die door ziekte of psychische problemen moeite hebben om hun administratie bij te houden. Ze komen bij gezinnen waar de zorg voor een partner of kinderen zoveel vraagt dat financiële problemen naar de achtergrond verdwijnen. Ook taal kan een belemmering zijn.
Een gerechtsdeurwaarder vertelt: "Ik heb laatst zes doorverwijzingen gedaan in verschillende talen. Dat heeft heel veel tijd gekost. Het kost een half uur tot een uur per gesprek wanneer je werkt met Google Translate. Ik probeer wel mijn route af te maken, dan maak ik lange dagen."
Soms zeggen signalen in een woning net zoveel als het gesprek zelf. Een uitpuilende brievenbus, post van meerdere schuldeisers of een administratie die zichtbaar niet meer wordt bijgehouden, geven een breder beeld van de situatie.
Een van de gerechtsdeurwaarders zegt: "Je moet er ook voor open staan om het te zien; je kunt het als normaal bestempelen, maar het is niet normaal."
De juiste afweging op het juiste moment
Een warme doorverwijzing aanbieden klinkt eenvoudig, maar in de praktijk vraagt dat om een zorgvuldige afweging. Niet iedereen staat op hetzelfde moment open voor hulp. Sommige bewoners willen eerst zelf proberen hun problemen op te lossen. Anderen hebben eerder slechte ervaringen gehad met de gemeente of de schuldhulpverlening. Er zijn ook mensen die wel hulp willen, maar niet weten waar zij moeten beginnen. Tijdens een gesprek maken gerechtsdeurwaarders voortdurend keuzes. Vraag je door? Leg je uit welke hulp mogelijk is? Of merk je dat het gesprek op dat moment niet verder komt?
Een van de gerechtsdeurwaarders vat dat als volgt samen: "Je kunt niet bij iedereen hetzelfde doen."
Die afweging hoort bij het vak. Iedere situatie is anders en iedere bewoner vraagt om een eigen benadering.
Meer ruimte voor het gesprek
De pilot gaf gerechtsdeurwaarders de ruimte om bewuster stil te staan bij de situatie van een bewoner. Daardoor ontstonden gesprekken die anders misschien niet waren gevoerd. Gerechtsdeurwaarders vertellen dat zij vaker doorvroegen, beter leerden letten op signalen en meer oog kregen voor wat iemand nodig heeft om een volgende stap te zetten.
De ervaringen uit de pilot krijgen inmiddels een vervolg. De KBvG werkt samen met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het ministerie van Justitie en Veiligheid, gemeenten en andere partners aan de verdere ontwikkeling van ketenverwijzing. De inzichten uit de pilot vormen daarbij de basis voor een werkwijze waarmee gerechtsdeurwaarders en gemeenten inwoners met problematische schulden ook in de toekomst eerder naar passende hulp kunnen begeleiden.