Zoeken in KBvG.nl

kbvg-emblem
Inloggen
kbvg-emblem
Heeft u schulden? Ga naar

Stel: je bestelt online een product of schrijft je in voor een opleiding. Het bedrijf stuurt je daarna een rekening, maar die betaal je niet. Het bedrijf wil alsnog betaald krijgen en schakelt een gerechtsdeurwaarder in. Als betaling uitblijft, kan de zaak bij de rechter terechtkomen.

De rechter kijkt dan niet alleen naar de vraag of je de rekening moet betalen. Hij controleert ook of het bedrijf zich aan de regels voor consumentenbescherming heeft gehouden. Was vooraf duidelijk dat je moest betalen? Heb je de juiste informatie gekregen? En waren de algemene voorwaarden eerlijk?

Die controle voert de rechter zelf uit, ook als je niet op de rechtszaak reageert en er zelf niet om vraagt. Dit heet ambtshalve toetsing. De verplichting komt voort uit Europese regelgeving en heeft de afgelopen jaren steeds meer invloed gekregen op de dagelijkse praktijk. De gevolgen zijn inmiddels groot.


Jeroen Nijenhuis is sinds april 2016 bestuurslid van de KBvG, nadat hij deze functie eerder al vanaf 2007 enige tijd vervulde. Binnen het bestuur heeft hij wetgeving in zijn portefeuille. Zijn ervaring als gerechtsdeurwaarder en ondernemer gaat nog verder terug: sinds 1990 is hij actief in het vak. Met ruim 35 jaar praktijkervaring volgt hij de ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving op de voet, met bijzondere aandacht voor de gevolgen voor het ambt.

Hoe is dit ontstaan?

De Europese Unie hecht veel waarde aan consumentenbescherming. Een belangrijk voorbeeld is de richtlijn uit 1993 over oneerlijke bepalingen in consumentenovereenkomsten.

Nederland kende al regels over algemene voorwaarden. In het Burgerlijk Wetboek staan de bekende zwarte en grijze lijst. Op de zwarte lijst staan bepalingen die volgens de wet onredelijk bezwarend zijn. Bij de grijze lijst wordt vermoed dat dit zo is. Deze lijsten beschermen consumenten. Ook ondernemers kunnen onder bepaalde voorwaarden bescherming krijgen tegen onredelijke algemene voorwaarden.

De Europese richtlijn kreeg vooral betekenis door uitspraken van het Hof van Justitie in Luxemburg. Dat maakte duidelijk dat rechters zelf moeten controleren of algemene voorwaarden oneerlijke bepalingen bevatten, ook als de consument daar niet over klaagt. De Hoge Raad nam deze lijn in 2013 over. Sindsdien moet de rechter ook in zaken waarin de consument niet verschijnt, deze voorwaarden controleren. Ook bij online aankopen moet de rechter nagaan of het bedrijf aan de informatieverplichtingen heeft voldaan.

Steeds meer werk voor de rechter

Deze ontwikkeling heeft grote gevolgen voor de praktijk. Een dagvaarding met alleen het bedrag en de reden van de vordering is vaak niet meer voldoende. Er moet ook informatie worden aangeleverd over de overeenkomst, de voorwaarden en de manier waarop de aankoop tot stand kwam.

De rechter moet immers kunnen controleren of het bedrijf zich aan de regels heeft gehouden. Die controle vraagt vaak om maatwerk en specialistische kennis. In de praktijk kost dat veel tijd. Zaken stapelen zich op bij de kantonrechters en de doorlooptijden lopen op. Dat speelt inmiddels al zo'n zes jaar.

Voor gerechtsdeurwaarders en hun opdrachtgevers betekent het dat zij steeds meer informatie moeten verzamelen. Vooraf is bovendien niet altijd duidelijk welke informatie de rechter precies nodig heeft.

Rechters denken er verschillend over

De regels zijn niet altijd eenvoudig uit te leggen. Rechters zijn het onderling lang niet altijd eens over de toepassing ervan. Dat bleek bijvoorbeeld bij de bestelknop in webwinkels. De Hoge Raad oordeelde in oktober 2024 dat de tekst ‘bestelling plaatsen’ op zichzelf niet duidelijk genoeg maakt dat de consument moet betalen.

Ook over de gevolgen van een onjuiste bestelknop ontstond discussie. De Hoge Raad bepaalde dat de rechter in zaken waarin de consument niet verschijnt, de overeenkomst gedeeltelijk moet vernietigen. Als uitgangspunt geldt daarbij een korting van een derde op het bedrag dat de consument moet betalen. De precieze korting hangt af van de omstandigheden.

Een Amsterdamse kantonrechter vraagt zich af of deze maatregel wel voldoende bescherming biedt. In januari 2026 stelde deze rechter daarom vragen aan het Hof van Justitie in Luxemburg. De zaak gaat over een consument die zich online had ingeschreven voor een opleiding. Op de knop stond alleen ‘Versturen’. Volgens de rechter was daarmee onvoldoende duidelijk dat de consument een betalingsverplichting aanging.

De kantonrechter wil weten of de consument in zo'n geval toch een deel van de prijs moet betalen. Ook vraagt hij wat er moet gebeuren als een product al is geleverd of een dienst al is uitgevoerd. De antwoorden kunnen gevolgen hebben voor veel consumentenzaken.

Sinds 2012 kunnen Nederlandse rechters ook vragen over de uitleg van de wet voorleggen aan de Hoge Raad. Dat instrument heeft veel duidelijkheid gebracht in ingewikkelde juridische kwesties.

Soms gaat de rechter wel erg ver

Toch zijn er uitspraken waarbij ik me afvraag of de rechter niet doorslaat. In een Amsterdamse zaak uit 2022 had een zzp'er twee stofzuigers besteld voor de ruimte in zijn woning waar hij zijn bedrijf uitoefende. De rechter vond dat één stofzuiger voldoende was en wees de kosten van de tweede af. Volgens de rechter had de ondernemer die tweede stofzuiger als consument besteld. Ook was onvoldoende aangetoond dat aan de informatieverplichtingen voor consumenten was voldaan.

Dat vind ik opmerkelijk. Een ondernemer wordt niet op dezelfde manier beschermd als een consument. De vraag of iemand als ondernemer of consument handelt, moet zorgvuldig worden beoordeeld. Dat de rechter zelf bepaalt hoeveel stofzuigers een ondernemer nodig heeft, vind ik een vergaande benadering.

Hoe nu verder?

Ook binnen de rechtspraak is aandacht voor de problemen. Hoogleraar Charlotte Pavillon van de Rijksuniversiteit Groningen onderzocht in opdracht van de Raad voor de rechtspraak hoe ver de verplichting tot ambtshalve toetsing gaat. Haar rapport uit 2026 beschrijft dat Nederlandse rechters in incassozaken waarin consumenten niet verschijnen, uitgebreid controleren of bedrijven aan hun informatieverplichtingen hebben voldaan. Volgens Pavillon gaat de Nederlandse aanpak mogelijk verder dan het Europese recht strikt vereist.

Ook de politiek volgt het onderwerp. Tijdens een commissiedebat op 11 november 2026 heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid toegezegd de Kamer vóór de zomer van 2027 opnieuw over de voortgang te informeren.

Consumenten moeten beschermd worden tegen oneerlijke voorwaarden en onduidelijke informatie. Daarover bestaat weinig discussie. De huidige manier van toetsen leidt echter tot extra werk, vertraging en onduidelijkheid. Voor gerechtsdeurwaarders is het lastig werken als niet altijd duidelijk is welke eisen een rechter stelt.

Ik hoop dat er meer duidelijkheid komt over de grenzen van de ambtshalve toetsing. De bescherming van consumenten moet goed geregeld zijn, maar de uitvoering moet ook werkbaar blijven voor de rechtspraak en de mensen die er dagelijks mee te maken hebben.

schuldenwijzer
Heeft u schulden?

Schuldenwijzer is een platform dat mensen met schulden een eenvoudig, beveiligd en online inzicht geeft van de eigen schulden en daarbij horende informatie.

Inloggen